|
Nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường trung học phổ thông tỉnh Thái Bình hiện nay
MỞ ĐẦU
Trong những thập kỷ đầu của thế kỷ 21, nước ta đang bước vào một thời kỳ phát triển mới: thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH gắn với kinh tế tri thức, phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, mở rộng hội nhập quốc tế với nhiều thuận lợi và khó khăn, thử thách phải vượt qua. Để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ đó, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII khẳng định: “Lấy việc phát triển nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững”. Đại hội IX của Đảng chỉ rõ: tiếp tục “phát huy nhân tố con người” và “tăng cường nguồn lực con người” để “từng bước phát triển kinh tế tri thức”. Đại hội X của Đảng nhấn mạnh: "Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao" để "tiếp tục hoàn thiện kinh tế thị trường định hướng XHCN" và "đẩy mạnh CNH, HĐH gắn với kinh tế tri thức". Bởi lẽ, con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển, đầu tư cho con người chính là tạo cơ sở vững chắc cho sự phát triển, là bảo đảm vững bền cho sự phồn thịnh của mỗi quốc gia.
GD-ĐT có vị trí quan trọng để phát triển nguồn nhân lực. Giáo dục trong hệ thống trường học là con đường ngắn nhất và khoa học nhất để truyền thụ tri thức cho người học một cách cơ bản, có hệ thống và hiệu quả. Hệ thống giáo dục nước ta hiện nay có nhiều cấp học, ngành học được xây dựng chặt chẽ và mang tính phát triển. Đội ngũ nhà giáo là lực lượng nòng cốt thực hiện mục tiêu GD-ĐT, là người xây dựng cho người học thế giới quan, nhân sinh quan tiến bộ, trang bị cho người học tri thức và phương pháp tư duy khoa học, khả năng làm việc độc lập, sáng tạo. Vì vậy, vai trò của đội ngũ nhà giáo rất quan trọng, công việc của họ sẽ để lại dấu ấn trong tương lai. Khi nói về vai trò của đội ngũ nhà giáo, tại hội nghị giáo dục ở Australia năm 1993 các đại biểu đã đưa ra nhận định: “Người giáo viên sẽ là người có trách nhiệm làm thay đổi thế giới”. Đảng ta cũng xác định “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục và được xã hội tôn vinh” [9, tr.38-39].
Nằm trong cấu trúc chung của hệ thống giáo dục quốc dân, các trường THPT là một cấp học, một bộ phận hữu cơ của giáo dục phổ thông, là cầu nối giữa bậc tiểu học, THCS với bậc đại học. Nếu giáo dục đại học là khâu trực tiếp đào tạo nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao tham gia quá trình CNH, HĐH đất nước, thì giáo dục THPT là khâu chuẩn bị cho học sinh THPT – bộ phận quan trọng của nguồn nhân lực tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động. Ở cấp học này, đội ngũ nhà giáo có vai trò rất quan trọng trong việc đào tạo học sinh thành nguồn nhân lực có tri thức, có năng lực và phẩm chất, có đủ điều kiện để tiếp cận bậc GD-ĐT cao hơn hoặc lao động ở một ngành nghề cụ thể khi chưa có khả năng học tiếp. Nhưng hiện nay trong các trường THPT “đội ngũ nhà giáo vừa thiếu lại vừa thừa, một bộ phận nhỏ nhà giáo chưa đạt chuẩn đào tạo, một số thiếu năng lực giảng dạy và tinh thần trách nhiệm. Đáng lo ngại là tác động tiêu cực của cơ chế thị trường đã làm xói mòn phẩm chất của một số nhà giáo gây ảnh hưởng xấu đến uy tín người thầy trong xã hội” [3, tr.21]. Điều đó làm hạn chế việc thực hiện vai trò đào tạo nguồn nhân lực của đội ngũ nhà giáo, đồng thời là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn tới thực trạng: nhiều học sinh kiến thức lệch lạc, thiếu hiểu biết về các vấn đề chính trị - xã hội, một bộ phận học sinh suy thoái về đạo đức, lối sống; phần lớn học sinh sau khi tốt nghiệp THPT thiếu khả năng tự tìm kiếm việc làm, chưa vững vàng trước những biến đổi phức tạp của cuộc sống. Chất lượng đào tạo ở cấp học này chưa thực sự đáp ứng được mục tiêu đặt ra. Đặc biệt, vào thời điểm hiện nay dấu hiệu của sự khủng hoảng trong GD-ĐT đã đến mức khiến xã hội phải lên tiếng.
Là người đã từng trực tiếp tham gia công tác giáo dục ở một trường THPT thuộc tỉnh Thái Bình, với mong muốn thông qua việc khảo sát vai trò của đội ngũ nhà giáo ở một tỉnh để có thể phát hiện những tiềm năng đang tiềm tàng và khơi dậy năng lực sáng tạo, nhiệt tình cống hiến của đội ngũ nhà giáo trong công tác giáo dục thế hệ công dân mới của đất nước, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường trung học phổ thông tỉnh Thái Bình hiện nay” .
Trong những năm gần đây, nhận thức được tầm quan trọng của GD-ĐT và vai trò của đội ngũ nhà giáo đối với việc phát triển nguồn nhân lực nên ở nước ta đã có một số công trình nghiên cứu khoa học đề cập tới các khía cạnh khác nhau của vấn đề nhà giáo và vai trò của đội ngũ nhà giáo:
Những công trình có tính chất định hướng cho việc nghiên cứu về mối quan hệ giữa GD-ĐT với việc phát triển nguồn nhân lực và đội ngũ nhà giáo trong mối quan hệ đó như: “Con người Việt Nam, mục tiêu và động lực phát triển kinh tế – xã hội” mã số KX.07 (1991-1995) do GS.TS Phạm Minh Hạc chủ biên với nhiều vấn đề được phân tích trong đó có các vấn đề phát triển GD-ĐT, bồi dưỡng và đào tạo lại đội ngũ nhân lực, gia đình - nhà trường - xã hội với việc phát hiện, tuyển chọn, giáo dục và đãi ngộ người tài…; “Chiến lược phát triển giáo dục trong thế kỷ 21, kinh nghiệm của các quốc gia” của Viện nghiên cứu phát triển giáo dục, Nxb Chính trị quốc gia (2002), là tập hợp những kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học có liên quan đến lĩnh vực chiến lược phát triển giáo dục.
Những công trình nghiên cứu khoa học ít nhiều có đề cập đến đặc điểm, vai trò của đội ngũ nhà giáo trong giai đoạn hiện nay như: luận án Tiến sĩ triết học của Phạm Văn Thanh (2001): “Xây dựng đội ngũ trí thức khoa học Mác-Lênin trong các trường đại học ở nước ta hiện nay”, luận án chủ yếu bàn về đội ngũ nhà giáo Mác-Lênin và vai trò của đội ngũ này trong các trường đại học; “Trí thức giáo dục đại học Việt nam trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH” của Nguyễn Văn Sơn, Nxb Chính trị quốc gia (2002) với nội dung xây dựng đội ngũ nhà giáo ở các trường đại học đáp ứng yêu cầu của giáo dục đại học trong giai đoạn hiện nay; luận án Tiến sĩ triết học của Đỗ Tuyết Bảo (2001) “Giáo dục đạo đức cho học sinh THCS tại thành phố Hồ Chí Minh trong điều kiện đổi mới hiện nay” đi sâu nghiên cứu vai trò, ý nghĩa của GD-ĐT đối với sự hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh THCS trong điều kiện mới; luận văn Thạc sĩ triết học của Nguyễn Như Thơ (1998) “Kinh tế thị trường với sự hình thành và phát triển nhân cách của người thầy giáo Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” đã lý giải những biến đổi trong quá trình hình thành và xây dựng nhân cách sư phạm cho đội ngũ nhà giáo; luận văn thạc sĩ triết học của Nguyễn Sỹ Quyết Tâm (2003) “Giáo dục đạo đức XHCN qua bộ môn Giáo dục công dân cho học sinh THPT ở tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu” với những giải pháp đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh THPT...
Tuy nhiên đến nay vẫn chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu về vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT trên địa bàn một tỉnh, trong đó có tỉnh Thái Bình. Do vậy, trên cơ sở kế thừa những thành quả của các công trình khoa học đi trước, đứng ở giác độ chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học, chúng tôi chọn đề tài: “Nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường trung học phổ thông tỉnh Thái Bình hiện nay” để thực hiện luận văn của mình.
* Mục đích: Trên cơ sở lý luận và làm rõ thực trạng vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT tỉnh Thái Bình, đưa ra giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT của tỉnh.
* Nhiệm vụ: Luận văn có 3 nhiệm vụ cụ thể sau:
- Làm rõ những khái niệm: đội ngũ nhà giáo, nguồn nhân lực, học sinh THPT, từ đó phân tích đặc điểm, vai trò của đội ngũ nhà giáo với tư cách là chủ thể quan trọng trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT.
- Đánh giá đúng thực trạng vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT tại tỉnh Thái Bình hiện nay.
- Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT tỉnh Thái Bình.
* Đối tượng: Nghiên cứu đội ngũ nhà giáo dưới góc độ chính trị - xã hội thể hiện trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực.
* Phạm vi: Vai trò của đội ngũ này trong thời kỳ đổi mới, nhất là trong những năm gần đây.
Địa bàn nghiên cứu: Các trường THPT tỉnh Thái Bình.
* Cơ sở lý luận:
Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn lực học sinh THPT.
* Cơ sở thực tiễn:
Luận văn nghiên cứu toàn bộ hoạt động của đội ngũ nhà giáo ở các trường THPT tỉnh Thái Bình hiện nay trong mối quan hệ với quá trình đào tạo nguồn nhân lực.
* Phương pháp nghiên cứu:
Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp duy vật lịch sử kết hợp với phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, logic và lịch sử, thống kê, điều tra xã hội học…, gắn lý luận với thực tiễn chính trị - xã hội của vấn đề.
Xác định rõ quan hệ giữa đội ngũ nhà giáo với nguồn lực học sinh THPT trên cả hai mặt lý luận và thực tiễn.
Xác định các xu hướng biến động về vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT.
Xác định quan điểm và hệ thống giải pháp để nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT trong thời gian tới.
Ở mức độ nhất định, kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần nhận thức đầy đủ hơn về vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực; làm cơ sở để xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo ở các trường THPT; làm tài liệu tham khảo cho ngành GD-ĐT mà trước hết là ngành GD-ĐT Thái Bình, góp phần làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu một số vấn đề về trí thức, con người, nguồn nhân lực.
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu thành 3 chương, 6 tiết.
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
2. Tình hình nghiên cứu
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu
6. Những đóng góp mới của luận văn
7. Ý nghĩa của luận văn
8. Kết cấu của luận văn
Chương 1. NGUỒN LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ NHÀ GIÁO TRONG QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC NÀY
1.1.NGUỒN LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC
1.1.1 Quan niệm về nguồn nhân lực và vai trò của giáo dục - đào tạo trong việc phát triển nguồn nhân lực
1.1.1.1. Quan niệm về nguồn nhân lực
1.1.1.2. Phát triển nguồn nhân lực và vai trò của nó đối với sự phát triển xã hội
1.1.1.3. Giáo dục - đào tạo là nhân tố có ý nghĩa quyết định chất lượng nguồn nhân lực
1.1.2. Học sinh trung học phổ thông
1.1.2.1. Đặc điểm của học sinh trung học phổ thông
1.1.2.2. Vai trò của học sinh trung học phổ thông
1.2.ĐẶC ĐIỂM VÀ VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ NHÀ GIÁO TRONG VIỆC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.2.1. Đặc điểm của đội ngũ nhà giáo ở các trường trung học phổ thông
1.2.1.1. Nhà giáo và đội ngũ nhà giáo
1.1.2.2. Đặc điểm của nhà giáo ở các trường trung học phổ thông
1.2.2. Vai trò của đội ngũ nhà giáo ở các trường trung học phổ thông trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực
Kết luận chương 1
Chương 2. VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ NHÀ GIÁO TRONG QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH THÁI BÌNH HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI
2.1. THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ NHÀ GIÁO TRONG QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH THÁI BÌNH
2.1.1. Đặc điểm của đội ngũ nhà giáo trung học phổ thông tỉnh Thái Bình
2.1.2. Thành tựu và hạn chế trong việc thực hiện vai trò giáo dục - đào tạo nguồn nhân lực của đội ngũ nhà giáo ở các trường trung học phổ thông tỉnh Thái Bình
2.1.3. Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế
2.2. XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI VỀ VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ NHÀ GIÁO Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH THÁI BÌNH
2.2.1. Vai trò của đội ngũ nhà giáo trung học phổ thông được nâng cao cùng với sự phát triển về quy mô giáo dục trung học phổ thông và chất lượng đội ngũ nhà giáo ở cấp học này
2.2.2. Vai trò của đội ngũ nhà giáo trung học phổ thông ngày càng được nâng cao cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, sự phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và mở cửa hội nhập quốc tế
2.2.3. Vai trò của đội ngũ nhà giáo trung học phổ thông ngày càng được nâng cao cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ và quá trình hiện đại hóa giáo dục
2.2.3. Vai trò của đội ngũ nhà giáo trung học phổ thông ngày càng được nâng cao trước những tiêu cực của ngành giáo dục - đào tạo hiện nay nhất là giáo dục cấp trung học phổ thông
Kết luận chương 2
Chương 3. QUAN ĐIỂM CƠ BẢN VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ NHÀ GIÁO TRONG QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH THÁI BÌNH
3.1. NHỮNG QUAN ĐIỂM CƠ BẢN
3.1.1. Nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường trung học phổ thông phải quán triệt quan điểm giáo dục toàn diện
3.1.2. Nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường trung học phổ thông phải quán triệt quan điểm giáo dục là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân
3.1.3. Nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường trung học phổ thông phải kết hợp quá trình giáo dục và tự giáo dục của học sinh, trong đó đặc biệt chú trọng đến vai trò tự giáo dục
3.1.4. Nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường trung học phổ thông đòi hỏi mỗi nhà giáo phải là tấm gương sáng cho học sinh noi theo
3.2. NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU
3.2.1. Nhóm giải pháp nâng cao nhận thức của xã hội
3.2.1.1. Khắc phục những hạn chế trong nhận thức của các cơ quan quản lý giáo dục, các cấp ủy Đảng và chính quyền về vai trò của đội ngũ nhà giáo
3.2.1.2. Khắc phục một số quan niệm không đúng của các bậc cha mẹ học sinh về nhà giáo và vai trò của đội ngũ nhà giáo
3.2.1.3. Nâng cao nhận thức của chính bản thân đội ngũ nhà giáo
3.2.2. Nhóm giải pháp về đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và tạo lập môi trường, động lực để đội ngũ nhà giáo nâng cao vai trò của mình
3.2.2.1. Đổi mới công tác đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo theo hướng chuẩn hóa và hiện đại
3.2.2.2. Đổi mới công tác bố trí, sử dụng đội ngũ nhà giáo
3.2.2.3. Tạo lập hệ thống động lực cho việc nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường trung học phổ thông
3.2.2.4. Tạo lập trong các trường trung học phổ thông môi trường xã hội thuận lợi để đội ngũ nhà giáo thực hiện và nâng cao vai trò của mình
3.2.3. Nhóm giải pháp nâng cao năng lực tự học, tự hoàn thiện về trình độ chuyên môn, kỹ năng sư phạm và nhân cách của đội ngũ nhà giáo
3.2.3.1. Đội ngũ nhà giáo phải thường xuyên tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng sư phạm
3.2.3.2. Đội ngũ nhà giáo phải tích cực đổi mới phương pháp dạy học và phương pháp giáo dục
3.2.3.3. Đội ngũ nhà giáo cần phát huy tính tích cực, tự giác của mình trong việc rèn luyện nhân cách
Kết luận chương 3
KẾT LUẬN
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
|
.gif)
Word