|
Bồi dưỡng PPTN cho HS khi dạy học một số kiến thức thuộc chương “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” SGK Vật lý lớp 10 nâng cao
MỞ ĐẦU
Ngày nay những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và sự bùng nổ của tri thức đã tác động sâu sắc đến sự phát triển của xã hội, nó đòi hỏi người lao động mới không những phải có trình độ văn hoá, trình độ nghề nghiệp nhất định mà còn phải có tính độc lập, năng động và sáng tạo,có năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn. Chính vì vậy mà Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII của Đảng đã chỉ rõ: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều và rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến, phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh nhất là sinh viên đại học. Phát triển mạnh mẽ phong trào tự học, tự đào tạo” [2].
Trong những năm gần đây, thực hiện sự chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, nghành giáo dục và đào tạo đã không ngừng đổi mới, không những nội dung chương trình mà còn phải đổi mới phương pháp giáo dục và đào tạo con người. Điều 28 khoản 2 Luật giáo dục năm 2005 có chỉ rõ: “Phương pháp giảng dạy phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của học sinh; Phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học; Bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh” [8].
Một trong những phương hướng đổi mới phương pháp quan trọng trong việc dạy các môn khoa học ở trường phổ thông là nghiên cứu và vận dụng chính phương pháp nghiên cứu cuả bộ môn khoa học đó vào dạy học, sao cho có thể tổ chức quá trình học tập của học sinh (HS) giống như quá trình tìm tòi của các nhà khoa học. Đối với vật lý học, phương pháp thực nghiệm (PPTN) là một trong những phương pháp đặc trưng quan trọng nhất.
Vật lý học ở trường trung học phổ thông chủ yếu là vật lý thực nghiệm. Những kiến thức vật lý được xây dựng lên đều dựa vào thí nghiệm hoặc được kiểm tra lại bằng thí nghiệm. Để hiểu rõ nội dung, ý nghĩa của những kiến thức đó thì tốt nhất là cho HS tái tạo lại những kiến thức đó bằng phương pháp mà các nhà vật lý học đã dùng trong nghiên cứu vật lý, nghĩa là PPTN.
Mặt khác, trong gần nửa thế kỷ nay, khi mà nền giáo dục ở hầu hết các nước tiên tiến đều chú ý đến việc phát triển năng lực sáng tạo của học sinh thì người ta cũng phải tìm một phương pháp dạy học trong đó đòi hỏi HS phải hoạt động sáng tạo. PPTN là một trong những phương pháp được lựa chọn vì trong quá trình áp dụng PPTN có hai giai đoạn đòi hỏi HS phải có suy nghĩ sáng tạo là: đưa ra dự đoán và đề xuất phương án thí nghiệm, kiểm tra dự đoán. Học sinh thường xuyên được tham gia vào việc thu thâp thông tin từ việc làm thí nghiệm cũng như xử lý thông tin. Nhờ đó có thể rút ra được kết quả, kiểm chứng lại kết quả, nhớ kết quả lâu hơn góp phần phát huy tính tích cực, năng lực sáng tạo, năng lực thực hành của HS trong giờ học vật lý.
Như vậy, áp dụng phương pháp thực nghiệm vào dạy học sẽ đồng thời thực hiện được cả hai mục tiêu: vừa giúp cho HS nắm vững kiến thức vừa bồi dưỡng được cho HS một phương pháp nghiên cứu quan trọng trong vật lý - PPTN.
Qua điều tra cho thấy thực tế dạy học một số kiến thức thuộc chương: “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN ” sách giáo khoa (SGK) Vật lý lớp 10 nâng cao, đa số trong tình trạng dạy chay, thông báo không hẳn chỉ vì thiếu thiết bị thí nghiệm mà còn do giáo viên (GV) chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của thí nghiệm nói riêng và PPTN nói chung trong dạy học vật lý. Do đó, HS không có hứng thú học tập và gần như không biết vận dụng kiến thức vàothực tế, không phát huy được khả năng sáng tạo, tính tích cực chủ động chiếm lĩnh kiến thức.
Với mong muốn đóng góp một phần vào việc nghiên cứu và vận dụng PPTN vào dạy học vật lý nhằm đưa học sinh vào vị trí chủ thể nhận thức, bằng hoạt động tự lực của mình mà chiếm lĩnh kiến thức, hình thành và phát triển năng lực sáng tạo góp phần nâng cao chất lượng học tập, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Bồi dưỡng PPTN cho HS khi dạy học một số kiến thức thuộc chương “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” SGK Vật lý lớp 10 nâng cao”.
Thiết kế và tổ chức được hoạt động dạy học một số kiến thức thuộc chương: “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” SGK Vật lý lớp 10 nâng cao theo PPTN, nhằm làm cho học sinh tự lực tham gia xây dựng kiến thức và phát triển tư duy học sinh thông qua sự định hướng của giáo viên.
Việc sử dụng thành công PPTN trong quá trình dạy học một số kiến thức thuộc chương: “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” SGK Vật lý lớp 10 nâng cao cho phép không những nâng cao được chất lượng học tập của học sinh mà còn hình thành được ở học sinh phương pháp nhận thức khoa học.
Quá trình dạy - học một số kiến thức thuộc chương: “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” SGK Vật lý lớp 10 nâng cao.
- Nghiên cứu việc vận dụng PPTN trong dạy học vật lý ở trường phổ thông và ảnh hưởng của nó đến việc nâng cao chất lượng học tập và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh.
- Nghiên cứu, thiết kế phương án thí nghiệm trong dạy học một số kiến thức thuộc chương: “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” SGK Vật lý lớp 10 nâng cao nhằm phát triển năng lực sáng tạo và nâng cao chất lượng học tập.
- Soạn thảo tiến trình dạy học một số kiến thức thuộc chương: “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” SGK Vật lý lớp 10 nâng cao theo hướng rèn luyện cho học sinh hoạt động sáng tạo trong học tập bằng PPTN.
- Thực nghiệm sư phạm đánh giá kết quả nghiên cứu rút ra nhận xét về ưu và nhược điểm
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích các tài liệu lý luận dạy học bộ môn, chương trình vật lý, các vấn đề có liên quan.
- Điều tra thực tế việc dạy và học vật lý: trao đổi trực tiếp với GV, HS, dự giờ, sử dụng phiếu điều tra, phiếu HS.
- Thiết kế và thử nghiệm trong phòng thí nghiệm các thiết bị cải tiến theo phương án dạy học của đề tài.
- Thực nghiệm sư phạm: Soạn giáo án, sử dụng phương pháp đối chứng kết hợp với dự giờ, theo dõi, ghi chép, phân tích diễn biến thực tế của giờ dạy, trao đổi với GV và HS để đánh giá, rút kinh nghiệm sau mỗi giờ dạy.
- Phương pháp thống kê toán học.
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài
Chương 2: Thiết kế tiến trình dạy học một số kiến thức thuộc chương: “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” SGK Vật lý lớp 10 nâng cao theo PPTN
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
|
.gif)
Word